Học thuộc lòng qua âm vần, tiết tấu của thể thơ lục bát hoặc câu vè tự chế là phương pháp kinh điển nhưng chưa bao giờ lỗi thời. Khi bạn biến các ký hiệu hóa học khô khan thành câu từ có nhịp điệu, bộ phận lưu trữ âm thanh của não bộ sẽ ghi nhớ chúng một cách tự động mà không cần gồng ép.

Ví dụ kinh điển để nhớ 30 nguyên tố đầu tiên theo thứ tự từ Hydro (H) đến Kẽm (Zn) thường được truyền tai nhau qua những bài thơ vui nhộn như: "Hoàng hôn bể bắc chợt nhớ ở phương nam..." hay các câu ghép chữ từ ký hiệu nguyên tố như: H-He-Li-Be-B-C-N-O-F-Ne... (Hôm nay trời hạn, bận cứ nhắn ông, phải né nàng, may áo sĩ pha sáng chói...).

Ưu điểm lớn nhất của cách này là bạn có thể nhẩm lại mọi lúc mọi nơi như lúc đi đường, xếp hàng hay trước giờ kiểm tra. Để đạt hiệu quả tối ưu, bạn nên tự sáng tác ra những câu vè gắn liền với kỷ niệm cá nhân hoặc sở thích của riêng mình, bởi não bộ thường ghi nhớ những điều độc lạ và hài hước nhanh hơn gấp nhiều lần so với các câu văn nghiêm túc.

Bảng tuần hoàn được chia thành các nhóm (cột dọc) mà các nguyên tố trong cùng một nhóm thường có tính chất hóa học tương tự nhau. Thay vì học theo hàng ngang rất khó hệ thống tính chất, việc gom các nguyên tố nhóm IA, IIA hay VIIA, VIIIA thành một câu nói vui là chìa khóa giúp bạn thuộc trọn vẹn từng cột chỉ trong vài phút.

Chẳng hạn, với nhóm IA (kim loại kiềm: Li, Na, K, Rb, Cs, Fr), bạn có thể dùng câu thần chú quen thuộc: "Lý Na không rời cuộc chơi" (Li, Na, K, Rb, Cs, Fr) hoặc nhóm IIA (kim loại kiềm thổ: Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra): "Bé Mang Cá Sấu Bỏ Rương" (Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra). Tương tự với nhóm halogen (VIIA: F, Cl, Br, I, At): "Fải Chiến Bốn Em Áo Tím" hoặc nhóm khí hiếm (VIIIA): "Hì Hào Hắn Nắm Không Xách Ra" (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).

Khi làm bài tập trắc nghiệm, chỉ cần nhìn vào một nguyên tố bất kỳ ở cột đó, câu thần chú sẽ ngay lập tức hiện lên trong đầu giúp bạn định vị nhanh vị trí và hóa trị của nó. Bạn nên kẻ bảng riêng từng nhóm ra giấy note và dán ở góc học tập để ôn đi ôn lại mỗi ngày.

Cung điện ký ức là kỹ thuật tận dụng trí nhớ không gian và hình ảnh để gắn kết thông tin mới vào một không gian quen thuộc mà bạn đã biết rất rõ (như ngôi nhà, phòng ngủ hoặc đường đi học hằng ngày). Não bộ con người ghi nhớ hình ảnh, màu sắc và vị trí vật lý tốt hơn ký tự chữ viết rất nhiều.

Bạn có thể tưởng tượng ngôi nhà của mình là một bảng tuần hoàn phóng lớn. Cửa ra vào là nơi đón anh bạn Hydro (H) bé nhỏ, chiếc ghế sofa phòng khách là chỗ ngồi của bác Heli (He) bay lơ lửng, tủ lạnh trong bếp chứa đầy Lithium (Li)... Mỗi nguyên tố sẽ được gán cho một hình ảnh tượng trưng hài hước (ví dụ nguyên tố Lưu huỳnh S màu vàng thì tưởng tượng ra quả chanh vàng).

Mỗi ngày, bạn chỉ cần "đi dạo" một vòng trong tâm trí qua các căn phòng đó để kiểm tra lại thứ tự các nguyên tố. Phương pháp này đòi hỏi sự đầu tư tưởng tượng ban đầu nhưng khi đã hình thành phản xạ, bạn có thể nhớ hàng chục nguyên tố suốt nhiều năm trời mà không sợ quên.

Học qua công cụ trực quan kếtvat lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition) là giải pháp hiện đại được khuyến khích bởi các chuyên gia giáo dục. Thay vì cầm một cuốn sách dày cộp, bạn có thể tự làm các tấm thẻ Flashcard nhỏ: mặt trước ghi ký hiệu hoặc số hiệu nguyên tố, mặt sau ghi tên đầy đủ, nguyên tử khối, hóa trị và tính chất tiêu biểu.

Hiện nay có rất nhiều ứng dụng miễn phí trên điện thoại hoặc máy tính hỗ trợ học bảng tuần hoàn bằng mô hình 3D sinh động, trò chơi trắc nghiệm hoặc tính năng lật thẻ thông minh (như Quizlet, Periodic Table của Pervasive Software hay các phần mềm học trực tuyến phổ biến). Việc tương tác chạm, xoay mô hình nguyên tử giúp kích thích thị giác và giảm cảm giác nhàm chán.

Bạn hãy chia 118 nguyên tố thành các mốc nhỏ (mỗi ngày 5-10 nguyên tố) và dùng flashcard kiểm tra bản thân theo nguyên tắc tăng dần khoảng cách thời gian ôn tập. Cách học này vừa gọn nhẹ, vừa giúp luyện tập phản xạ nhanh khi đối diện với các đề thi trắc nghiệm hóa học.

Bản chất của bảng tuần hoàn Mendeleev là sự sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân (số proton) và lặp lại tuần hoàn cấu hình electron lớp ngoài cùng. Khi bạn hiểu được quy luật cấu tạo gồm 7 chu kỳ (chu kỳ nhỏ, chu kỳ lớn) và các khối phân lớp s, p, d, f, việc học thuộc sẽ chuyển từ "học vẹt" sang "hiểu bản chất".

Song song với đó, "Bài ca hóa trị" (như Hydro là một gang tay / Oxi hóa trị hai, dựng ngay cột này...) chính là cầu nối giúp bạn vừa nhớ tên nguyên tố vừa nhớ nhanh được hóa trị để cân bằng phương trình phản ứng. Khi bạn nắm được quy tắc: số thứ tự ô nguyên tố = số hiệu nguyên tố = số proton = số electron, và số thứ tự chu kỳ = số lớp electron, bạn sẽ tự suy luận ra vị trí của nguyên tố đó mà không cần thuộc làu làu từng ô một.

Hãy kết hợp việc kẻ bảng tay ra nháp liên tục mỗi khi học bài mới. Việc tự tay viết lại cấu trúc bảng tuần hoàn sẽ kích hoạt trí nhớ vận động (kinaesthetic memory), giúp tay và não ghi nhớ sâu hơn bất kỳ hình thức đọc thụ động nào.