Xây dựng trường học an toàn và phòng, chống bạo lực học đường có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại và không thể tách rời. Bạo lực học đường là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm ảnh hưởng đến sự an toàn về thể chất, tinh thần và quá trình học tập của học sinh. Những hành vi bạo lực có thể khiến các em cảm thấy lo lắng, sợ hãi, mất tự tin, bị tổn thương về sức khỏe, giảm sút kết quả học tập và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển tâm lý.

Mối quan hệ này thể hiện ở chỗ muốn xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh thì trước hết cần chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn các hành vi bạo lực học đường. Ngược lại, khi tình trạng bạo lực vẫn diễn ra, học sinh không được bảo vệ và thiếu cảm giác an tâm thì mục tiêu xây dựng trường học an toàn khó có thể đạt được.

Bên cạnh đó, một ngôi trường an toàn cần bảo đảm nhiều yếu tố như cơ sở vật chất phù hợp, đội ngũ giáo viên có phẩm chất và trách nhiệm, phương pháp giáo dục tích cực, mối quan hệ thân thiện giữa thầy cô và học sinh, cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Vì vậy, phòng chống bạo lực học đường phải được xem là nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏi sự chung tay của giáo viên, phụ huynh, học sinh và toàn xã hội.

1. Những dấu hiệu về việc mất an toàn hoặc bạo lực học đường đối với học sinh trong video trên là:

• Sợ hãi, lo lắng, thu mình, nhút nhát. HS tự ti, tách khỏi giao tiếp xã hội.
• Bắt nạt, bè nhóm để kì thị, đánh nhau, gây sự, tấn công, thách đấu.
• Thờ ơ, coi nhẹ, không quan tâm.
• Gây hấn bằng những lời nói thiếu tích cực, chế giễu.
• Lôi kéo nhóm, bắt nạt thể chất - có những vết bầm và lằn roi trên cơ thể mà không có lý do.
• Có vết/lằn dây thừng trên cánh tay, chân, cổ hoặc mình.
• HS còn có những dấu hiệu về tinh thần cho thấy sự bạo lực học đường như: thu mình, hoảng sợ, bị cô lập.

2. Từ kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy, thầy cô hãy chia sẻ những dấu hiệu mất an toàn hoặc bạo lực học đường đối với học sinh.

• HS bị các bạn trêu chọc.
• Lời nói thiếu tôn trọng, ánh mắt chế giễu.
• Sợ hãi, lo lắng, thu mình, nhút nhát. HS tự ti.
• Lớp có sự xuất hiện của nhóm bạn mang tính chất bắt nạt.
• Bất thường về tâm lý.
• Xuất hiện vết thương trên người.
• Xa lánh, tách biệt với bạn bè, gia đình.
• Một số HS hiếu động quá mức hay đi trêu chọc bạn.
• Học sinh có khác biệt về trí tuệ hoặc ngoại hình sẽ là trung tâm để các bạn trêu đùa và nếu việc đó không được chấn chỉnh kịp thời.
• Học sinh nhút nhát chưa có khả năng tự bảo vệ.
• Học sinh sợ sệt khi đến trường.
• Các hội nhóm học sinh yếu thế và gây hấn.
• HS khuyết tật, sức khỏe yếu dễ bị té ngã. HS chưa biết tự bảo quản đồ dùng cá nhân nên hay bị bạn lấy.
• CBGV thờ ơ chưa quan tâm...
• Hệ thống đường điện, cây cối, rào chắn, cầu thang...
• Các góc khuất thiếu sự theo dõi của CBGV, NV...

Tình huống: Bạn là giáo viên chủ nhiệm của một lớp học và trong lớp thì có một học sinh học kém, lại thường xuyên đi học muộn, trong các giờ học liên tục nói chuyện riêng, lại không chú ý lắng nghe giáo viên giảng bài và thường ngủ gật. Khi bạn đến gặp phụ huynh của học sinh đó để trao đổi về tình hình học tập của em và muốn phối hợp với gia đình của em nhằm đề ra phương án tốt nhất để cái thiện tình trạng học tập của em thì mẹ của em lại xin cho em thôi học với lý do vì bố em mất sớm, nhà lại còn có em nhỏ. Nên mẹ của em muốn xin cho em thôi học để giúp đỡ mẹ trong nom em nhỏ, để mẹ em đi kiếm tiền nuôi các con.

Câu hỏi được đặt ra: Trong tình huống này thì bạn cần làm gì để giúp đỡ học sinh đó vẫn có thể đi học và vẫn có thể giúp đỡ gia đình được phần nào?

Hướng giải quyết:

Trước hết, giáo viên cần chủ động gặp gỡ và trao đổi riêng với phụ huynh để tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, đồng thời chia sẻ sự quan tâm, động viên người mẹ cố gắng tạo điều kiện cho con tiếp tục đến trường. Giáo viên cũng có thể phát động phong trào “Vòng tay bè bạn” trong lớp nhằm vận động học sinh cùng chia sẻ, giúp đỡ bạn cả về vật chất lẫn tinh thần.

Bên cạnh đó, cần phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhà trường và chính quyền địa phương để huy động các nguồn lực hỗ trợ gia đình vượt qua khó khăn, giảm bớt gánh nặng kinh tế và duy trì việc học cho em.

Đối với học sinh, giáo viên cần nhẹ nhàng trò chuyện, khích lệ tinh thần, giúp em hiểu được ý nghĩa của việc học đối với tương lai. Đồng thời, tìm hiểu ước mơ, nguyện vọng của em để định hướng mục tiêu học tập, giúp em có thêm niềm tin và động lực vươn lên.

Tình huống: Bạn là giáo viên chủ nhiệm của một lớp. Ngay đầu học kỳ 2 thì có một học sinh xin chuyển lớp.

Câu hỏi đặt ra: Bạn cần làm gì trong tình huống này?

Hướng giải quyết:

Trước hết, giáo viên chủ nhiệm cần gặp gỡ, trò chuyện riêng với học sinh để tìm hiểu cụ thể nguyên nhân khiến em muốn chuyển sang lớp khác. Giáo viên không nên vội vàng đồng ý hoặc từ chối mà cần lắng nghe nguyện vọng, tâm tư và xem xét hoàn cảnh thực tế của học sinh để có hướng xử lý phù hợp.

Trường hợp thứ nhất: Nếu nguyên nhân xuất phát từ việc em có mâu thuẫn với bạn bè, bị cô lập hoặc không hòa nhập được với tập thể lớp, giáo viên cần tìm hiểu vấn đề từ cả hai phía. Sau đó, tổ chức trao đổi, hòa giải, giúp học sinh nhận ra những điểm chưa phù hợp trong cách ứng xử và điều chỉnh hành vi. Đồng thời, giáo viên nên phối hợp với ban cán sự lớp xây dựng tinh thần đoàn kết, khuyến khích các thành viên biết tôn trọng, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau.

Trường hợp thứ hai: Nếu nguyện vọng chuyển lớp xuất phát từ những lý do chính đáng như điều kiện học tập, hoàn cảnh cá nhân hoặc nhu cầu phù hợp với khả năng của học sinh, giáo viên cần xem xét, trao đổi với phụ huynh và nhà trường để tạo điều kiện giải quyết theo đúng quy định, bảo đảm quyền lợi của em.

Tình huống: Có PHHS đến nhờ GVCN xin Nhà trường cho con lên lớp (do thi lại không đủ điểm).

Câu hỏi đặt ra: Nếu bạn là giáo viên chủ nhiệm của lớp đó thì sẽ xử lý trường hợp này ra sao?

Hướng giải quyết:

• Phân tích cho phụ huynh hiểu tác hại của việc ngồi nhầm lớp
• Chỉ ra những nhược điểm trong học tập của em học sinh đó so với các bạn trong lớp và các bạn thi lại nhưng đủ điều kiện lên lớp
• Đề nghị phụ huynh không đến xin nhà trường về việc nói trên vì quan điểm của Nhà trường cũng thống nhất như vậy để đảm bảo chất lượng bền vững

Tình huống: Lớp bạn đang chủ nhiệm có 1 học sinh từ trường khác chuyển đến. Học sinh trong lớp không thích chơi với học sinh này mặc dù em cũng rất hiền và hòa đồng (đặc biệt học giỏi hơn các học sinh khác trong lớp). Bạn đã tổ chức sinh hoạt lớp và nhắc nhở cách ứng xử của học sinh trong lớp để giảm sự ganh tị nhưng chưa có hiệu quả.

Câu hỏi được đặt ra: Bạn sẽ làm gì, xử lý như thế nào để tất cả các em trong lớp hòa đồng cùng bạn học sinh mới này?

Hướng giải quyết:

• Không nên nóng vội. Nếu thực sự học sinh mới đó hiền và hoà đồng thì bạn bè trong lớp sẽ gần gũi và mất dần thành kiến rất nhanh. Giáo viên cũng không nên quán triệt học sinh không được thành kiến với bạn điều này dễ gây cho học sinh có suy nghĩ là học sinh mới đó được cô giáo bênh vực và càng thành kiến hơn.
• Giáo viên nên gặp riêng học sinh mới để hướng dẫn em tiếp cận với các bạn trong lớp, luôn luôn nhiệt tình tham gia các hoạt động của lớp với thái độ tích cực không được kiêu ngạo…, như thế thì thành kiến sẽ nhanh chóng mất đi.

Tình huống: trong lớp bạn chủ nhiệm có một em học sinh trước đây rất ngoan và chăm học, nhưng thời gian gần đây có biểu hiện bỏ một số tiết học và kết quả học tập đi xuống. Sau khi tìm hiểu thì biết rằng bố mẹ em đó mới li hôn và em đã bỏ tiết đi chơi game. Khi bạn gọi riêng em đó để nhắc nhở thì em đó trả lời: “Bố mẹ có thương em đâu, không ai quan tâm cả thì em cố gắng học làm gì, không sớm thì muộn em cũng phải bỏ học thôi".

Câu hỏi đặt ra: Bạn sẽ làm gì trong tình huống này?

Hướng giải quyết:

Trong trường hợp này, tốt nhất bạn nên nhẹ nhàng khuyên em đó hãy bình tĩnh, vì tương lai của mình mà em hãy xem lại những hành động trong thời gian vừa qua. Ngoài tình cảm gia đình dành cho em thì còn có thầy cô, các bạn luôn quan tâm, đứng đằng sau giúp đỡ em, em không nên biểu hiện như thế mà phụ lòng mọi người. Đồng thời GVCN cũng nên về nhà học sinh đó tìm hiểu, gặp mặt người đại diện nuôi em để phối hợp khuyên răn em. GVCN cần có thái độ ân cần, quan tâm hơn đối với em đó, luôn động viên nhắc nhở, trò chuyện sau các giờ học, theo dõi biểu hiện của em trong các ngày tiếp theo để có thể phối kết hợp với các thầy cô trong trường nếu em đó chưa tiến bộ.

Tình huống: Trong một cuộc họp phụ huynh học sinh đầu năm, có một số người chưa đồng tình chủ trương tổ chức ăn bán trú cho học sinh của nhà trường, bởi lý do phải đóng đậu thêm tiền tốn kém, điều kiện chăm sóc con ở nhà tốt hơn.

Câu hỏi được đặt ra: Là Giáo viên chủ nhiệm, bạn hãy trình bày cách giải quyết của mình để thực hiện được chủ trương bán trú của nhà trường?

Hướng giải quyết:

• Phân tích tác dụng của việc tổ chức bán trú tại trường (có lợi cả về sức khỏe, tiết kiệm thời gian, kinh phí, an toàn,...)
• Đặc biệt tổ chức bán trú sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học buổi 2.
• Giới thiệu cho phụ huynh biết một số mô hình bán trú có chất lượng trong và ngoài tỉnh, đồng thời thuyết phụ phụ huynh ủng hộ chủ trương lớn của ngành.

Tình huống: Một phụ huynh đến gặp xin cho con mình được nghỉ tập văn nghệ vì lí do tập văn nghệ ảnh hưởng nhiều đến việc học tập các môn văn hóa.

Câu hỏi đặt ra: Nếu bạn là GVCN của em học sinh đó, bạn nên trả lời phụ huynh như thế nào?

Hướng giải quyết:

• Khen ngợi khi phụ huynh có một đứa con ngoan, học giỏi, đặc biệt có năng khiếu văn nghệ rất tốt, có nhiều tố chất hoạt động xã hội rất được thầy cô và ban bè mến mộ. Nếu được bồi dưỡng sớm thì sẽ rất phát triển.
• Phân tích cho phụ huynh biết: Năng khiếu văn nghệ của trẻ em là hết sức quan trọng, nhất là trong xã hội ngày nay, năng khiếu văn nghệ, ca hát rất dễ tạo cơ hội cho con người thành đạt về mọi mặt.
• Tham gia hoạt động văn nghệ trong trường học thực chất là một hoạt động học tập rèn luyện, có tác dụng bổ trợ cho các việc học văn hóa.
• Nhà trường sẽ sắp xếp lịch sinh hoạt hợp lý cho đội văn nghệ nhà trường, trong đó có cả con bác.

Tình huống: Sau giờ ra chơi, bạn bước vào lớp, khi tiến hành bài dạy mới chỉ bắt đầu được vài phút thì một em học sinh đứng lên thất thanh: “Thưa cô em bị mất tiền. Em mang tiền đi đóng quỹ lớp mà sau giờ ra chơi em vào thì đã không thấy đâu". Cả lớp nhốn nháo, em học sinh không ngừng khóc.

Câu hỏi đặt ra: Là GVCN của lớp, bạn nên xử lý trường hợp này như thế nào:

Hướng giải quyết:

Điều đầu tiên mà bạn cần phải làm đó chính là trấn an học sinh đó để em không quá hốt hoảng và lo lắng. Sau đó bạn tiếp tục bài giảng của mình và vào cuối tiết học thì dành thời gian giải quyết vấn đề:

• Trước tiên bạn nên khuyên học sinh đó xem lại thật kỹ tiền còn ở trong túi em hay không và có phải mất ở lớp thật không.
• Nếu thật sự mất ở lớp, bạn cần giữ cho mình một thái độ điềm tĩnh, ôn tồn để nói chuyện với các em học sinh trong lớp: bạn động viên tinh thần tự giác của các em trước, rồi giải thích cho học sinh và mở ra nhiều hướng cho em nào đã trót lấy tiền của bạn có cơ hội trả lại mà không ai biết mình đã lấy.
• Nếu có học sinh trong lớp lấy thì bạn không nên mạt sát học sinh mà hãy tế nhị yêu cầu học sinh đó gặp riêng cô giáo để giải quyết.
• Hãy đưa ra lời khuyên đối với học sinh làm mất tiền, với học sinh lấy tiền của bạn và toàn bộ học sinh trong lớp.

Tình huống: Ngân là học sinh do bạn chủ nhiệm và còn là con của Hiệu trưởng của trường. Trong một lần thi kiểm tra định kì bị giáo viên coi thi bắt quả tang Ngân đang quay cóp bài và còn có lời lẽ thiếu lễ phép với giáo viên đó. Bạn cũng chứng kiến được sự việc đó.

Câu hỏi đặt ra: Là GVCN trong trường hợp này bạn sẽ ứng xử lí như thế nào?

Hướng giải quyết:

• Kiên quyết để cho giám thị xử lý theo đúng nguyên tắc, đồng thời giải thích cho em đó biết mức độ vi phạm của mình và có hướng khắc phục. Nhưng để không gây căng thẳng trong mối quan hệ của bạn và em đó, đồng thời tránh tiếng “thấy người quen mà không giúp”, bạn có thể nói với em là bạn sẽ nói với Hội đồng kỷ luật nâng đỡ em nếu như em thực sự có quyết tâm khắc phục khuyết điểm.
• Trấn an để em yên tâm, em vi phạm lần đầu thì các thầy cô chỉ lập biên bản để nhắc nhở em thôi chứ không có gì nặng nề cả. Nếu em thực sự nhận thấy lỗi của mình và có ý thức sửa chữa thì thầy cô sẽ sẵn sàng giúp đỡ em”. Với những lời lẽ chí tình ấy của bạn chắc chắn rằng dù không nhận được “sự bào chữa hiệu quả” của bạn nhưng học sinh đó cũng không giữ tâm lý bất bình, tức giận với bạn.
• Sau kì thi nên gặp riêng em học sinh đó trao đổi một cách thẳng thắn..